‘Technologie vormt mede hoe wij leven, werken en naar elkaar kijken.’
Wie herkent het niet: samen op de bank zitten, maar allebei verdiept in een eigen scherm. Stiltes die automatisch worden gevuld met scrollen, swipen of meldingen. Altijd verbonden, maar niet altijd aanwezig. Misschien klinkt dat dramatisch. Maar wie eerlijk kijkt naar zijn dagelijks leven, ziet hoe diep technologie inmiddels verweven is geraakt met onze relaties, routines en verlangens. Niet als iets externs, maar als iets dat mede bepaalt hoe wij kijken, voelen en handelen. Juist daarom raakt technologie aan vragen die verder gaan dan efficiëntie of innovatie. Het gaat uiteindelijk om de vraag: wat doet technologie met onze manier van mens‑zijn? Zoals paus Leo XIV benadrukt in zijn encycliek Magnifica Humanitas, stelt de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie ons voor de vraag hoe technologie wordt ingezet: in dienst van menselijke waardigheid en het algemeen welzijn, of op een manier die leidt tot verlies van menselijkheid en controle?
Techniek is nooit neutraal
De Amerikaanse techniekfilosoof Don Ihde beschrijft hoe technologie nooit neutraal is. Sommige technologieën verdwijnen bijna onzichtbaar naar de achtergrond, zoals het constante gezoem van een koelkast, dat we pas opmerken als de stroom uitvalt. Andere technologieën veranderen juist fundamenteel hoe wij de werkelijkheid ervaren.
Denk bijvoorbeeld aan een echoscopie. Dat is niet alleen een medisch hulpmiddel om een zwangerschap te controleren. Het moment van kijken roept ook vragen op over toekomst, verwachtingen, kwetsbaarheid en maakbaarheid. Technologie beïnvloedt hier niet alleen wat we zien, maar ook hoe we betekenis geven aan wat we zien.
Ook Bruno Latour wijst erop dat we technologie niet langer moeten beschouwen als een passief object dat slechts door mensen wordt gebruikt. Technologie maakt actief deel uit van onze relaties en keuzes. Ze vormt mee hoe wij samenleven, communiceren en betekenis geven aan de wereld.
Dat inzicht vraagt om een andere houding. Minder instrumenteel misschien. Minder alsof technologie simpelweg een middel is dat wij volledig beheersen. Want technologie doet altijd iets terug. Dat wordt zichtbaar in kleine, alledaagse situaties. Wat leren kinderen over rust en ontspanning wanneer een moment van stilte automatisch wordt gevuld met een scherm? Wat gebeurde er met kampeeravonden zonder stroom toen oplaadbare batterijen en mobiele apparaten vanzelfsprekend werden? Welke verwachtingen van beschikbaarheid zijn normaal geworden sinds we overal bereikbaar zijn?
Vraag om reflectie
Het zijn geen spectaculaire vragen. Maar wel wezenlijke vragen. Misschien hebben we daarom niet alleen technologische innovatie nodig, maar ook momenten van reflectie. Ruimte om stil te staan bij de relaties die technologie mogelijk maakt en soms ook verdringt.
Binnen het lectoraat Bezieling & Professionaliteit en het lectoraat Zin in ICT onderzoeken we zulke vragen samen met professionals, studenten en organisaties. Niet vanuit een eenvoudige tegenstelling tussen ‘goed’ of ‘slecht’, maar vanuit concrete ervaringen uit het dagelijks leven. Met behulp van begeleidingsethiek proberen we zichtbaar te maken welke waarden, overtuigingen, kennis, ervaringen en mensbeelden meespelen in ons omgaan met technologie.
Want technologie is nooit alleen een hulpmiddel. Ze vormt mede hoe wij leven, werken en naar elkaar kijken. En misschien vraagt dat inderdaad om een vorm van relatietherapie. Niet omdat technologie onze vijand is, maar juist omdat ze ons zo nabij is geworden.
Blogreeks lectoren CHE
In de blogreeks van de lectoraten van de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) delen lectoren maandelijks bij toerbeurt inzichten uit hun onderzoek, waarin theorie en praktijk elkaar raken.
Foto: © Eric Pickersgill
