Robert Doornenbal

Lid kenniskring Geestelijk Leiderschap

Meer weten??  

Bart Cusveller

Lector Verpleegkundige Beroepsethiek

Meer weten??  

Vera Prins

Student Communicatie

Meer weten??  

Jeffrey Overstreet

Deze man is een kenner van films en bekend (christelijk) recensent in de VS voor o.a. Christianity Today (tot 2009).

In 2010 werkte hij in de staat Washington, aan de Seattle Pacific University. Op de interreligieuze site Patheos staan veel van zijn filmrecensies.

Hij schreef o.a. Through a Screen Darkly (in Nederland een excerpt met de titel Blik achter de Schermen) en heeft deze website gehad. Publiceert nu op www.lookingcloser.org.

Ook werkt hij mee aan The kindlings Muse, met een podcast over films en aan Filmwell.org.

Bron

God hecht waarde aan goede verhalen [Apr. '09]

Al blijven de meeste ouders voor de tv zitten, wie een blik achter de schermen werpt, ziet meer dan seks, geweld en gevloek. Volgens Bart Cusveller, redacteur CV-film, en filmcriticus Jeffrey Overstreet moet er verder worden gekeken, naar de boodschap. Beide heren citeren Roger Ebert: “Het gaat er bij een film niet om ‘waar’ het over gaat, maar ‘hoe’ het er over gaat”.

Mensen zijn gewend geraakt aan het filmaanbod, ook christenen. Zonder erbij na te denken flitsen de actie- en seksscènes voorbij. Puur vermaak. Als ouders weet je vaak niet wat je kinderen kijken. Er wordt thuis nauwelijks over gepraat. Kom het ter sprake, dan wordt er niet goed geluisterd. Ouders staan voor een moeilijke taak. De tijd is geweest om tegen te zijn. “Foei zeggen kan niet meer”, aldus Cusveller.

Kaartenmaker
Als ouder wil je graag weten met wat voor films kinderen in aanraking komen. Vooral als kinderen nog jong zijn hebben films een grote invloed op hun leven. Het is daarom van belang dan ouders leren filmtaal te lezen en de verschillende reacties op films leren te waarderen. Cusveller spreekt van vier vragen en vijf antwoorden, te lezen in kader I. Met de vier vragen wordt er gekeken naar de credits van de film, de techniek, naar het verhaal en de boodschap. Door middel van de verschillende antwoorden kunnen ouders voor zichzelf afwegen wat voor hen het passende antwoord is. “De waarheid is niet betrekkelijk, op filmgebied zijn er meerdere afwegingen.” Cusveller hanteert een vuistregel. “Beoordeel een film minimaal op seks en geweld, maar maximaal op kunst, verhaal en boodschap.” Kom je er halverwege achter dat de film toch niet goed is, dan kun je hem beter afkijken. “Kijk een film helemaal, of helemaal niet.” De meeste christenen zullen hun kinderen niet naar Harry Potter films laten kijken. Wijst een medechristen erop dat het wel kan, koop dan niet meteen alle delen, maar begin rustig bij deel één. “De bril van een ander leert je om je eigen weg te vinden. Mét de linker en rechter berm.”

Impact
De bril van Overstreet heeft de nodige films al voorbij zien komen. “Films kunnen mijn leven echt veranderen.” Ouders en onderwijzers moeten kinderen leren om goed met films om te gaan, hun ‘weg naar boven’ te leren. Als zesjarige jongen zag hij zijn eerste film. Samen met zijn ouders keek de kleine Overstreet naar Sneeuwwitje. Een giftige appel, een vervloekt meisje. Hulp van de nederigen, een prins die haar redt met een kus. “Dat is het Evangelie! De Eeuwigheid is in ons hart geschreven.” Dat zijn nogal een woorden. Tekstschrijvers, christen of niet, schrijven er over. In bijna elke film vindt Overstreet het Evangelie terug. Opeens lijkt een christelijke bioscoop totaal overbodig. Wil je tegenwoordig nog een film kijken, dan zul je dieper moeten gaan dan wat het oog ziet. Kijken naar de bedoeling van de schrijver. “God hecht waarde aan goede verhalen. Hij heeft het in ons hart gegeven.” Net als in de tijd van Jezus, toen de mensen vroegen naar de betekenis van Zijn gelijkenissen, willen de mensen nog steeds de betekenis weten van verhalen. Daarom is het belangrijk om aan kinderen te vragen wat ze van een film vinden. Een paar jaar later keek Overstreet naar The Muppet Movie. Op dat moment voelde hij zich, net als Kermit, een ‘nobody’. Hij streefde net als Kermit het onmogelijke na. Moet je hem nu zien, een boekpresentatie in Nederland. C.H. Dodd omschrijft films als een metafoor of een afspiegeling van het leven, die het verstand achterlaat in achterdocht. Net als in het echte leven is er sprake van geweld, seks en gevloek. Het gaat er niet om of er geweld voorkomt in een film, maar het gaat erom of het ook een functie vervuld. “Juist door de afwezigheid van glorie, kunnen we er van leren”, heeft Overstreet ondervonden. “Soms schudden films ons wakker, door ons het kwaad te laten zien. Sommige mensen hebben het nodig om het te zien, om te weten dat het slecht is. Verspil die schoonheid niet.”

Plaatjes in je hoofd
Overstreet heeft een site opgericht waarop zo’n vijftien christelijke filmrecensenten de nieuwste films goed- of afkeuren op grond van hun geloof. Op zijn site staat een overzicht van goedgekeurde films. “Ga niet naar een film, als je weet dat het een psychische test is.” Zo is ook met geweld, “heb je er een zwak voor, ga dan niet”, vult Cusveller aan. “En als je het niet gewend bent, kijk dan bijvoorbeeld The Godfather niet alleen.” Ondanks het vele geweld komt deze film, de favoriet van Cusveller, wel voor op de lijst van Overstreet. “Hij haalt alle slechte scènes eruit en kijkt tenslotte de vijf overgebleven minuten”, zegt hij gekscherend. Vind je films leuk om het geweld, dan kun je het beter overslaan. Er moet een verhaal achter het geweld schuil gaan. Achter seks zit vaak geen verhaal, maar is puur vermaak. Het lijkt wel alsof een filmmaker niet door heeft hoe krachtig zijn verhaal al is. Als de slaapkamerdeur sluit, weet elke kijker wel wat er daarachter afspeelt. Dat hoeven we niet te zien. Vreemd genoeg gaat de filmmaker altijd nog een deurtje verder. Wat als jijzelf ook een deurtje te ver gezien hebt? “Geef toe dat het fout was”, adviseert Cusveller. “Als de plaatjes in je hoofd blijven zitten, ga dan naar een dokter en laat ze verwijderen. Of beter nog; bidt. Soms wordt je per ongeluk verkouden, soms kom je per ongeluk in contact met verkeerde beelden. Waarschuw andere mensen ervoor”, vult Overstreet hem aan.

Filmmoeheid
Lord of the Rings was voor de Amerikanen een drie uur lange vakantie. Niet door de inhoud van de film, maar door de natuur van Nieuw-Zeeland. Althans, als we Overstreet moeten geloven. Nederlanders zullen heel anders naar dit soort films kijken. Als Amerikaan kun je heel lovend over deze film zijn, maar Nederlanders kunnen er heel anders op reageren. “Je mag een film wel de Hemel in prijzen, maar beveel het niet aan. Zo kunnen mensen zelf de keuze maken om een film wel of niet te kijken.” Niet elke film bevalt hem even goed. “Er zijn ontzettend veel films gemaakt over de Holocaust. Na een paar films snapte ik het punt wel, het was slecht. Maar nu ben ik er moe van.” Zo zijn er ook genoeg Jezusfilms gemaakt om moe van te worden. Toch lijkt Overstreet daar minder moe van te zijn. “Sommige Jezusfilms zijn gemaakt, omdat de filmmaker Jezus wilde leren kennen. Sommige zijn goed, sommige zijn slecht.” Iedereen zal voor zichzelf een keuze moeten maken of een film wel of niet acceptabel is. Meningen van medechristenen en recensies kunnen ouders op weg helpen om de juiste keuze te maken voor hun kinderen, maar het blijft een persoonlijke afweging.

Leren kijken

ND: 17 april 2009

door Herman Veenhof

De Amerikaanse, christelijke filmcriticus Jeffrey Overstreet zet de deuren van de bioscoop wagenwijd open. Niet om te consumeren, maar om kritisch te doorschouwen. Veel schijnbaar mooie poëzie op het witte doek kweekt kwaad en eenzaamheid.

En omgekeerd, schijnbaar ruige rolprenten brengen uiteindelijk een goede boodschap.

Om maar meteen twee voorbeelden te noemen: Dead Poets Society (1989), een film over een jongensclub op een Amerikaans college, brengt ook bij christenen tranen teweeg. De enthousiaste leraar (Robin Williams), die met een gevoelige leerling kapotgaat aan het schoolsysteem en pesten, haalt het goede in de mens boven, denkt de modale kijker. Zo'n film kun je iedereen die met de Bijbel leeft, aanraden, toch? Niet dus, zegt Jeffrey Overstreet. Het motto van de film gaat niet dieper dan 'carpe diem', haal uit je leven wat erin zit. En dat is uiteindelijk teleurstellend. ,,Ik sprak de maker en diens visie was ultraliberaal.''

De films van acteur en regisseur Clint Eastwood zitten vol met geweld. Daar zou je geen hond met de Bijbel naartoe sturen, toch? Juist wel, zegt Jeffrey Overstreet. Clint Eastwood heeft een enorme ontwikkeling doorgemaakt als acteur, regisseur en mens, vindt hij. De cowboyfilms uit zijn jonge jaren, de keiharde en cynische politieman Dirty Harry, het bloedige boksen in Million Dollar Baby (2004), de dubbele blik in The Flags of Our Fathers en Letters from Iwo Jima (2007) en de gewelddadige frustratie van de Koreaveteraan in Clints meest recente film Gran Torino , ze presenteren geweld steeds meer als moreel dilemma, als schijnoplossing, als iets dat fascineert en tegelijkertijd afschuwelijk is. Nergens werd dat duidelijker als in Unforgiven (1992), waarin de oude revolverheld nog eenmaal moet premiejagen, om 'justice' te doen en nog wreder geweld de mond te snoeren.

Overstreet wil maar aangeven: soms verandert je mening over een film nadat je hem een aantal keren ziet, juist als christen. ,,Tijd en ervaring stellen je blik soms bij.'' Een film als Adaptation , waarin alleen maar akelige karakters voorkomen, maakte hem ziek. Maar toen hij de film pas nog een keer zag, viel hem op dat juist dat akelige hulpeloosheid was, onvermogen om het goede te doen. ,,Dat is eigenlijk heel Paulinisch.''

Het zijn meestal de makkelijke komedies die niet veel aanstoot geven, die hij na verloop van tijd verafschuwt. ,,Ze staan bol van clichés en bevestigen die dan ook.'' Aan die zonde maakt zich juist ook de Amerikaanse christelijke filmindustrie schuldig, vindt Overstreet. ,,Die hebben dan wel geen bloot, geweld en lelijke taal, maar zijn vaak onkritisch als het gaat om rijkdom, hebzucht en het veroordelen van minder nette mensen als zij, christenen zelf zijn.''

Kortom, je moet leren kijken, als christelijk bio­scoopbezoeker.

Brave dwarsligger
Overstreet (39) is een Amerikaanse filmcriticus. Hij is getrouwd met Anne, dichteres en hovenierster. Ze leven in Shoreline, bij Seattle, in de staat Washington. Hij doceert in het hoger onderwijs en schrijft toonaangevende stukken, onder andere in weekblad Christianity Today , de filmsite christianitytodaymovies.com en zijn eigen site lookingcloser.org. Hij was deze week in Nederland omdat zijn laatste boek in onze taal verschijnt: Blik achter de schermen. Licht en duisternis in speelfilms. We treffen hem thuis bij Bart Cusveller, die net een boekje opendeed over christenen en fantasyfilms.

Overstreet is een brave dwarsligger. Hij groeide op in een zeer behoudend baptistenmilieu in Portland, Oregon. Sneeuwwitje van Disney was zijn eerste filmervaring. Hij verruimde zijn blik met films als Star Wars, Chariots of Fire (over de hardloper die geen wedstrijden deed op zondag maar later met overwinningen evangeliseerde), Amadeus (over de puberale paljas die Gods notenschrift herkende, kleefde er aan de psalmist David ook niet een enkel smetje?) en vele, vele andere.

Volgens de filmjunk uit het Amerikaanse noordwesten moet een goede film je 'je kritische vermogens doen vergeten, je meeslepen naar een andere plek', maar tegelijk je nekharen overeind zetten, je confronteren met je eigen geloof of feilen. Veel films zitten daar net tussenin. Iedereen juichte over Gladiato r, maar Overstreet vindt het nog steeds maar zo zo, die gecomputeriseerde Romeinenslacht. En waar veel christenen weglopen met de behoudend rooms-katholieke en zeer nationaal denkende Mel Gibson, moest Overstreet even slikken om Braveheart (1995), The Patriot (2000) en vooral The Passion of the Christ (2004) te kunnen doorkomen.

,,Wat mij opviel, is dat vooral protestanten in de Verenigde Staten met de film wegliepen. De kleine minderheid die 'nee' zei, was rooms-katholiek. De film zelf stond bol van zware, roomse symboliek en volgens mij hadden echte calvinisten dat niet eens door.'' Hij blijft bezwaar houden tegen de hectoliters bloed die Gibson vergiet, ook in zijn nieuwste film over de ondergang van de Mayacultuur, Apocalypto.

Opereren vanuit de overlap
Bijbelgetrouw Nederland - minus formeel de reformatorische sector - is de laatste decennia geruisloos film gaan kijken. De liberale gereformeerden en hervormden institueerden van 1948 tot 1968 al de Cefa, de Christelijke Film Actie, die eigen rolprenten wilde maken en vertoningen van verantwoord geachte producten in protestantse buurthuizen op touw zette. Jeugdcultuur, tv, bios en bladen maakten het initiatief zinloos. Schreef Piet Jongeling satirische commentaren tegen film en bios in een bundel als Woord en wandel (1957), in diezelfde jaren begon Trouw met filmrecensies en sanctioneerden ethici als Rein Schippers de gang naar het witte doek zelfs.

Een halve eeuw later is film opnieuw vol in discussie, ditmaal binnen evangelische en orthodox-protestantse kring. Het 'of' is niet meer aan de orde, bioscoop is geen taboe meer, iedereen heeft een dvd-speler, religie speelt een prominente rol als thema in 21e-eeuwse speelflims en er is een grote christelijke beeldindustrie op gang gekomen. Het gaat nu om het 'hoe'.

En daar steekt Overstreet in. Hij ontkent zeker niet dat de duivel de zaal en het linnen kan gebruiken om het kwaad te verspreiden. Dat kwaad moet je niet overschatten, niet onderschatten, maar wel inschatten. En dus praat hij met regisseurs van horrorfilms, vindt hij het beter medegelovigen te wapenen tegen de geestenwereld dan het bestaan ervan te ontkennen.

In de Seattle Times schetste hij vier jaar geleden de filmkritiek als twee cirkels. De ene, seculier en soms hard atheïstisch, moet niets hebben van alles wat religieus is. De andere, christelijk conservatief, beoordeelt films vaak met een puntenlijstje in de hand. Niet de gelaagdheid of de geschetste dilemma's tellen, maar het aantal gevallen van schieten en tieten. ,,Die twee cirkels hebben een overlappend gebied dat snel is gegroeid; christenen kijken naar bio­scoopfilms en liberalen staan kritisch tegenover hun vroegere ultraliberalisme omdat ze de puinhopen die daarvan gekomen zijn in hun eigen kinderen weerspiegeld zien. En dat overlappend gebied, that's where I operate .''

Hollywood wil gewoon verdienen
Net zoals in Nederland is het christelijk publiek in Amerika opgeschoven; film is geaccepteerd, opvoeden is meer participeren dan regels handhaven. Ook de seculiere sector is vriendelijker geworden jegens religie. Dat thema duikt vaker dan vroeger op in 'heidense' films. ,,Deels is het een kwestie van geld. Hollywood is niet goed of slecht, Hollywood wil gewoon verdienen. Dus maakten ze eerst films waarin elke priester minimaal kinderen misbruikte, elke conservatieve politicus nazispullen in de kast had en is geloven nu een beetje in.'' Het gevaar dreigt voor christenen dat ze te toegeeflijk worden, films bespreken om maar in discussie te blijven met de ongelovige 'mainstream'-cultuur. ,,Een goede christelijke filmkritiek moet ontdekkend zijn, je op dingen brengen die je misschien niet zag. Het mag niet hetzelfde verhaal zijn als in 'de bladen'.''

Overstreet schrijft naast stukken in bladen en in websites ook boeken: fantasyromans. Na Auralia's Colors (2007) en Cyndere's Midnight (2008) staan nog twee delen in het epos op touw: Raven's Ladder (2010) en het slot, met als werktitel The Ale Boy's Feast (2011). In een interview wees een collega-journalist hem op een passage in zijn romans waarin hij de koning van een land waarin cultuur en kleuren zijn ingeruild voor het veel veiliger zwart-wit, laat zeggen: ,,Als je vrijheid toestaat, kiezen sommige mensen voor het kwade. Maar als je geen vrijheid toestaat, kan ook niemand ooit voor het goede kiezen.''

Het is de Bijbel in een notendop. Of beter, in een filmblik. Jeffrey Overstreet beoordeelt films als christen, maar ziet geen 'christelijke films'

Mede n.a.v. Blik achter de schermen. Licht en duisternis in speelfilms Jeffrey Overstreet. Uitg. Plateau, Barneveld 2009. 196 blz. € 19,50

Zie ook het RD: „Kijk films met vermogen te onderscheiden” (RD 09-05-2010 11:30 | Cultuurredactie)